N'TSA LAM SHA YU CHYE AI MYIT

Lani mi na ninghtoi hta Mungkan hta mying gumhkawng ai Harvard Dakkasu de Dinggai langai hte Dingla langai sa wa ai. Shan yan gaw Dakkasu a jawng up kaba hte hkrum shaga na matu sa wa ai rai nga ai. Jawng up wa a rung chyare hpe jawng up hte hkrum shaga mayu ai lam tsun wu ai. Shaloi chyare wa gaw shan yen a gawng shingyan, bu hpun palawng ni hpe yu nna jawng up wa hte hkrum mayu yang gaw la ra na re la ga ja ja hte gadun dawk tsun dat wu ai. Dinggai yan Dingla mung jawng up hte lu hkrum na matu lahkum hta dung la nga nu ai.

Hkying hkum mi daram na tim jawng up hpe n jahkrum ya yang gaw ndai Dinggai yan Dingla wa mat na re ngu myit let Chyare wa gaw shi bungli hpe sha matut galaw nga ai. Bu hpun palawng hkik hkam, tsawm tsawm htap htap bu hpun mawn sumli sa ai masha ni hpe gaw mani sumsai rai hkap tau la nna jawng up wa a rung gawk de hkan sa ya ya rai nga ai.

Dingla wa gaw myit galu ai hte makau na shi laika hpe la nna hti dung nga ai. Dinggai jan gaw chyare wa yu dat shagu mani sumsai rai mani dan dan rai nga ai. Hpang jahtum chyare wa gaw myit n galu ai myi man nsam hte dai Dinggai yan Dingla hpe Jawng up wa a rung gawk de shang na ahkang jaw dat nu ai.

Jawng up wa a rung gawk de du ai shaloi mung, Jawng up wa gaw Dinggai yan Dingla hpe pawt singdawng ai, myit n galu ai myi man nsam hte hpa majaw sa ai lam san dat wu ai.

Shaloi Dinggai jan gaw, “laga gaw nre, an hta kasha langai nga ai, Shi gaw ndai Dakkasu  kaw laning mi sha jawng lung la nna nmyit mada ai si mat wa ai. Dai majaw an a kasha a matu ndai jawng wang hta masat masa langai ngai galaw ya mayu na sa ai rai ga ai,” ngu tsun dat wu ai.

Dinggai jan dai hku tsun dat ai shaloi, jawng up wa gaw nrai dum ai nsam hte, “ndai jawng kaw jawng lung wa ai ngu majaw sha nanhte kasha a sumla ‘status’ ndai jawng kaw n lu da ai,” ngu nsen manaw ja ja hte tsun dat wu ai. 

Dai shaloi Dinggai jan bai matut tsun ai gaw, “Oh.., an na kasha a sumla ‘status’ tawn na matu tsun ai nre, ndai jawng wang hta jawng langai gap ya na ngu ai she re,” ngu bai tsun dat wu ai.

Shaloi Jawng up gaw, myi she shagan kau hkra rai shan yan a gawng shingyan, bu hpun mawn sumli lam ni hpe bai yu nna, “jawng langai gap na matu gumhpraw dollar sen kaba ma ai lam nan yan chye gaw chye myit ni,” ngu yu kaji ai nsam hta bai san dat wu ai.

Dai shaloi Dinggai jan gaw, Dingla wa hpe gahtep nna “gumhpraw sen kaba sha ma ai da, dai rai yang anhte a Dakkasu hpe anhte nan gap la ga,” ngu si mani ai tsun nna dai jawng kaw na wa mat nu ai da. Jawng up wa mung dai ni gaw myit n gring ai ni hte hkrum ai nga nna shi chyu anyam let ngam nga nu ai.

Harvard Dakkasau jawng up wa gaw, hpang shani hta, Shi Laika hta Sahti kaba Mr hte Mrs Leland Standford kaw nna Standford Dakkasu hpe gaw gap sa wa na re lam n dau laika hpe  mu hti hkrup ai shaloi mau ai hte yawn ai hte shi hpe sa hkrum ai Dinggai yan Dingla gaw Sahti kaba yan re lam hpe chye mat ai.

Standford Dakkasu hpe Dollar Wan kaba ma gaw gap nna, 1891 ning kaw hpaw hpang wa ai. 1930 ning du hkra jawng shabrai nla ai sha hpaw lai wa ai. De hpang e she Dakkasu shang manu ni hpe la wa ai re lam chye lu ai.

Lahta na mabyin lam zawn sha, anhte hta mung masha nsam hpe sha yu nna, htang kaji, yu kaji ai lam ni byin chye nga ga ai. Karai Kasang gaw anhte shinggyim masha ni yawng hpe maren mara sha hpan da nna, maren mara sha shaman chyeju ni hpe ru jaw ya nga ai. Rai tim, nkau mi hpe gaw grau nna shaman chyeju jaw ya ai zawn anhte mu chye nga ga ai. Dai gaw tinang a Karai Kasang hpe hkrit hkungga ai, shakut shaja ai lam hta hkan nna Karai Kasang gaw shaman ya ai lam rai nga ai. Dai majaw anhte a sak prat hta mung manang wa hpe yu kaji ai, yu roi ai lam ni n byin hkra shakut sa wa let, Karai Kasang kaw na shaman chyeju grau grau hkam la lu hkra sak hkrung hkawm sa wa nga ga law.

Paul Kaiji Naw Naw

2/5/2014

The Rejection That Led to the Founding of Stanford University hpe htuk manu hkra ga gale da ai re.

HKRISMAT BAI DU WA SAI “NU”…!!!!

Nu…

Hkrismat bai du wa sai le Nu... n dai ten ni hta Nu gaw Hkrismat a matu hkyen lajang let mu law taw na re… Nu a Kasha gaw sum tsan kaw na Nu hpe dum let myi prwi si ni hkrat taw ai Nu…. Ngai Kasha a manang ni mung n dai ten hta pyaw nga na ma ai i Nu…..

Nu….

Hpang na prat ngu ai nga yang Nu yan Wa hte hka yang she sak hkrung hkawm sa lam, ngwi pyaw ra ai prat hpe bai n kam hkrum sai. Nu a Kasha n dai zawn myit hta tsun taw ai hpe Nu na yang Nu myit prwi hkrat na re i…. Nu e.. pyaw ai shara hta n mai nga ai nga hte maren ngai Kasha a myit ni hpe shaja, bying mayu ai lam ni hpe hkang tawn, n gun a tsam ni hpe a rang bang let Nu hpang wa lu na matu ngai Kasha shakut nga ai yaw Nu….

Nu…..

N hkru ai Kasha mi n rai tim, myit su hkra mung ngai Kasha n shakut ga ai Nu… Nu hte ngai Kasha tsan gang nga ai rai tim… Nu a shingnyip n pu hta grau myit ngwi sim sa ai hpe Kasha grau manu shadan chye wa sai Nu… Nu sha myit su taw sai Nu…. Ngai Kasha a myi man n tsawm na hkrit ai Nu…. Ngai Kasha a myi man hta salat ni hkrat taw ai hpe mu yang Nu myit prwi si hkrat na re.

Nu….

Nu shadu jaw ai shat, shat mai ni hpe sha mayu la ai Nu…. N dai hku tsun yang ngai Kasha hpang de, sha hpa ni Nu shagun ya mayu na re. Nu hkum n pyaw ai lam ni na yang ngai Kasha myit n pyaw ai Nu…. Ngai Kasha hkum n pyaw ai lam na yang, “Nye Kasha tsan ai shara kaw shi chyu sha” nga myit di Nu grai myit ru tsang pu let n pyaw taw na re i???? Dai majaw Ngai Kasha hkam n kaja ai rai tim, Nu a matu galoi mung hkam kaja nga na Nu….

Nu e….

Hpang shaning na Hkrismat bai du tim ngai Kasha Nu hpang de rai n lu du wa na re Nu… Hkrismat ten du wa shagu ngai Kasha hpe Nu shingran nga na hpe kam ai, Ngai Kasha a mutu kyu ni mung hpyi garum ya nga na re hpe ngai Kasha chye ai…..

Nu e.. n dai zawn sha Nu hpe myit dum marit let Nu yan Wa a matu ngai Kasha sum tsan shara mi kaw na kyu hpyi ya nga ai yaw….

Mut Tsawm

TENG MAN AI SAKHKRUNG LAM

Kalang mi hta Hkaw Hkam langai mi gaw, shi a Gumra jawng ninghkring, hpyen jaubu hpe shaga la n htawm, shi a Gumra hte lu shinggrup hkawm ai lamu ga ni yawng hpe shi hpe jaw na lam tsun dat ai. Shaloi Gumra jawn ninghkring wa gaw myit yu ai lam n nga ai sha, shi a Gumra hpe jawng n na, lamu ga ni law law hpe madu lu na matu lu lawan lu ai daram lawan hkra pru mat wa nu ai.

Shi gaw, lamu ga law law hpe madu la lu na matu, n hkring n sa, jawn hkawm mat wa sai, gade mi puba, kaw si hpang gara ai rai tim, n hkring n sa Gumra jawn lagat hkawm ai. Shi a myit hta lamu ga law law lu madu la na hpe sha myit let shara law law wa chyam hkra jawn hkawm nga nu ai.

Hpang jahtum, shi lamu ga ni law law hpe lu jawn shinggrup la ai ten hta gaw, shi hta n gun a tsam ni yawng yawm mat wa sai, kaw si hpang gara ai, puba ai lam ni a majaw si na daram rai mat wa ai. Dai shaloi she shi hkum hpe shi ga san, san hkrup dat ai.

Lamu ga law law wa lu madu la na matu hpa majaw nye a hkum hpe ngai nan, dai daram zingri taw ai kun? Ngai si mat yang ngai hpe lup makoi na matu lamu ga shara loi mi sha ra ai she re nga, shi hkum shi bai dum wa ai.

Lahta na maumwi kaw na mabyin gaw anhte marai hkum shagu a prat hkrum lam hte bung nga ai. Anhte gaw ja gumhpraw lu na matu, awng dang lam ni lu la na matu, masha ni hkungga manu shadan ai lam ni hpe lu la na matu, shani shagu anhte a hkum hpe anhte n hkring n sa shangun sha nga ga ai, zingri taw nga ga ai.

Tinang hkum a hkam ja lam, dum nta masha ni a myit pyaw lam, shingra tara hte makau grup yin hta byin nga ai lam ni, tinang kaja wa ra sharawng galaw mayu ai lam ni hpe gaw n dum shami, malap mali rai da chye nga ga ai. Tinang nan myi di, na hpang, n gun a tsam htum hkra hkan galaw shakut taw nga ai lam ni gaw madu a sak hkrung hkawm sa lam hta, kaja wa ra a hkyak ai lam ni nre ngu hpe dum chye wa ai shaloi gaw, kaja wa galaw ra ai lam ni hpe galaw na matu shabai la n lu mat sai hpe dum chye wa ga ai.

Shinggyim masha langai mi sa pra ai ngu ai gaw, ja gumhpraw tam na matu, a rawng a ya lu na, masha wa e hkungga manu shadan ai hkrum na matu sha, sa pra ai n rai ga ai. Bai, a mu bungli sha galaw na matu, san san sa pra ai mung n rai na re shadu ai. Tinang a sak hkrung hkawm sa lam a matu a mu bungli ni hpe tam galaw ra ai zawn, tinang a prat hpe myit dik myit pyaw lam lu hkra mung shakut ra nga ga ai. Magam bungli, dum nta masha, hkring sa ten, makau grup yin ni hte tingkyeng a hkying a ten n dai lam ni hpe rap rap ra ra chye tam la ra ga ai. Tinang a prat hta rap ra hkra gara hku shakut nga sa na lam hpe tinang nan daw dan nga sa ra ai. Tinang a prat hta gara grau a hkyak ai ngu ai lam ni hpe masat n na aten hpe rap ra ai hku masing jahkrat la na ngu hpe mung chye ra ga ai. N dai zawn masing jahkrat daw dan ai lam hta mung, tinang nan a myit kraw salum kaw na pru wa ai, myit kaw hkan n na daw dan ra nga ga ai.

Ngwi pyaw simsa ai lam gaw, shinggyim masha sa tai ai a lachyum hte myit mada shara re ai zawn, sak hkrung hkawm sa lam a matu yaw shada lam pang dung mung rai nga ai. Dai re majaw tinang, ra sharawng, galaw mayu ai (manang wa hpe dingbai dingna n jaw ai baw) lam ni hpe hkan sa galaw shakut ra ai. Shingra tara hpe tsawra manu shadan chye ra ai. Gadun la ai anhte a sak prat hpe lam n mai shadam kau ai, manu shadan la ra ga ai. Ngwi pyaw simsa ai ngasat nga sa lai len hte, tinang a prat hpe gaw gap sa wa ga.

Na a myit sumru ai lam ni hpe manu shadan u, dai ni gaw na a ga ni byin wa ai. Na a ga ni hpe manu shadan u, dai ni gaw na a magam bungle ni rai wa ai. Na a magam bungle ni hpe manu shadan u, dai ni gaw na a kyang lai len ni tai wa ai. Na a kyang lai len ni hpe manu shadan u, dai ni gaw na sak hkrung hkawm sa lam a yaw shada ai pan dung ni tai wa nga ai.

Mut Tsawm

MYIT DIK NGA GA

Lang mi hta Sut Du langai mi gaw asak naw kaji ai Shi Kasha hpe Nam Kahtawng hkan nga ai mare masha ni a nga sat nga sa lam, galaw lu galaw sha lam ni hpe chye shangun, hkaja shangun mayu ai majaw Nam Kahtawng langai de woi lam ai. Nam Kahtawng kaw 2 ya ram nga let mare masha ni a nga sat nga sa, galaw lu galaw sha lam ni hpe hkaja la n na shan hte a buga de bai wa ma ai.

N ta de wa ai lam lapran hta Kawa gaw shi Kasha hpe ga san ni san ai hta;

Kawa: : Wa a Kasha e, n dai hkrun lam hkawm ai pyaw a ni?

Kasha: : Grai pyaw ai Wa.

Kawa: : dai hku nga yang n dai hkrun lam hta Wa a Kasha hpa baw hpaji ni lu wa ai law, Wa hpe naw tsun dan yu rit le,

Kasha: : Mai sa Wa,

An Wa ni kaw gwi langai sha nga ai, shan hte kaw gwi mali tup nga ai

Anhte n ta kaw gasup pa kachyi sha law ai sha nga ai, tim shanhte kaw n htum ai san tsawm hka shi hte dam lada ai pa layang nga ai.

An Wa ni a n ta wang hta shana shatu na matu dat wan puni nga ai, shanhte kaw gaw shana a matu htoi tu tsawm ai shata shagan ni nga ai,

An Wa ni a n ta kaw n bang pinra kaji sha law ai sha nga ai, tim shan hte kaw htum ngu n nga ai lamu ganghkau nga ai.

An Wa ni kaw n ta wang kaji sha law ai sha nga ai, shanhte kaw gaw an wa ni a wang hta htam latsa grau kaba ai hkau na pa ni nga ma ai.

An Wa ni a n ta kaw mu galaw na shangun ma ni shaga da ai, tim shanhte gaw masha ni kaw she ja gumhpraw lu na matu galaw jang sha ma ai.

Sha na lu na hpe anwa ni mari sha nga ai ten, shanhte gaw shanhte sha na hpe shanhte nan hkai sha ma ai.

An Wa ni a ja sutgan ni hpe makap maka zing tawn da na matu hkik hkam ai dum n ta ni nga ai rai tim shanhte hpe gaw shingra tara e makawp maka ya ai hpe lu la ai.

N dai zawn Kasha gaw hkrun lam hta shi mu mada ai lam ni hpe shi Kawa hpe azin a yang tsun dan mat wa ai, Kawa mung Kasha a ga ni hpe na nna mau mahka mat ai. Shaloi Kasha bai gahtap tsun dat ai gaw;

“ n dai zawn woi hkawm yai ai majaw Wa hpe n dang tsun hkra chyeju dum la n ngai, ya gaw an wa ni gade matsan ai lam hpe ngai Kasha a tsawm chye na mat sai Wa.”

N dai laika hpe mu hti n na anhte loi gaw mau mat na re, Kaja wa nga yang tinang kaw kaja wa n nga ai ni hpe myit tsang pu nna law hpa ai myit ni hte tinang hkum tinang makoi magap, masu nga na malai, tinang hta nga ai, lu da ai made mi hte myit dik chye let lu la sai shaman chyeju ni a matu chyeju shakawn chye ra nga ga ai.

Masha shagu gaw hkum zup ai, kup zup ai gadai mung n nga ga ai, lu da sai ni hpe shada garan gachyan garum shingtau la let nga sa wa yang anhte ni yawng hkum zup ai hpe lu la na re. Anhte a makau grup yin hte buga ni mung tsawm htap nga pyaw wa na ra ai.

Mut Tsawm